تاریخچه

 پوهنتون بدخشان از بدو تولد تا اکنون

( از هسته گذاری موسسه­ی تحصیلات عالی  تا ارتقای آن  به پوهنتون)

موسسه­ی تحصیلات عالی بدخشان به اساس فرمان پروفیسور برهان الدین « ربانی » رییس جمهوری وقت افغانستان و شهید صلح کشور،  درسال ۱۳۷۷خورشیدی با تأسیس پوهنحی طب ( دانشکده ی پزشکی)  ایجاد و به  فعالیت شروع نمود که  تا سال ۱۳۸۲ پوهنحی تعلیم و تربیه،  نیز در چوکات این موسسه ی تحصیلی افزود گردید.

موسسه ی تحصیلات عالی بدخشان در سال ۱۳۸۲ خورشیدی،  به اساس دستور حامد کرزی رییس حکومت انتقالی، در وزارت تحصیلات عالی کشور ثبت شد؛ اما متاسفانه در نخستین روزهای حکومت آقای کرزی،  پوهنحی طب لغو و دانشجویان آن جهت ادامه ی تحصیل به بلخ  و کابل انتقال داده شدند.

موسسه ی تحصیلات  عالی بدخشان،  تا سال ۱۳۹۱ با داشتن  چهار پوهنحی ( تعلیم و تربیه،  زبان و ادبیات،  زراعت و اقتصاد )، ۳۴ نفر کادر علمی و نزدیک به دوهزار دانشجو فعالیت می نمود؛ اما این نهاد علمی و اکادمیک،  در سال ۱۳۹۱ خورشیدی،  با ورود  پوهنمل  خسرو « نظری»،  شکل دیگری بخود گرفت و به یکی از مراکز عمده و بهامند تحصیلی و مُحلِ برای نخبه پروری مبدل شد که  هم اکنون پوهنتون بدخشان  از جمله ی پوهنتون های بزرگ کشور محسوب می گردد و جایگاه شایسته و بایسته ای را در میان پوهنتون های کشور از آن خود نموده است.

موسسه ی تحصیلات عالی بدخشان در دومین سال کاری پوهنمل خسرو « نظری» یعنی در سال ۱۳۹۲ خورشیدی به «‌ پوهنتون » ارتقا یافت و فصل تازه ای از فعالیت هایش را شروع نمود.

پوهنتون  بدخشان  در حال حاضر،  هشت پوهنحی ( تعلیم و تربیه، زبان وادبیات، زراعت، اقتصاد، شرعیات، حقوق و علوم سیاسی، علوم اجتماعی و کمپیوتر ساینس)،  نزدیک به یک صد و چهل نفر کادر علمی و بیش از پنج هزار دانشجو دارد که ۳۰ درصد این دانشجویان دختران اند.

برای وضاحت هر چه بیشتر و شناسایی  بهتر پوهنتون بدخشان، رؤسای این نهاد علمی را از بدوِ تولد آن تا اکنون، با فعالیت ها و دست آورد های شان مختصر به معرفی می گیریم:

پوهنمل دوکتور عبدالقدیر« بُرّان» نخستین رییس  موسسه­ی تحصیلات عالی بدخشان

 پوهنمل عبدالقدیر « بُرّان » فرزند محمد اسلم،  از سال ۱۳۸۲ خورشیدی  الی جدی ۱۳۸۴ به حیث رییس تحصیلات عالی بدخشان ایفای وظیفه نموده است.

آنچه که در مدت دوسال کاری آقای « بُرّان » در موسسه ی تحصیلات عالی بدخشان صورت گرفته است را در زیر می نگاریم:

  • این نهاد از انستیتیوت به موسسه ی تحصیلات عالی ارتقا کرد؛
  • موسسه ی تحصیلات عالی بدخشان درچوکات وزارت تحصیلات عالی کشور ثبت گردید؛
  • خانه های گرد چوبی ( روند هاوس) درمحوطه ی ریاست دانشگاه ایجاد گردید؛
  • لیلیه (خوابگاه) دانشجویان به  صورت رسمی گشایش یافت.

 پوهنیارعبدالقدیر مهان دومین رییس موسسه­ی تحصیلات عالی بدخشان

 بعد از پوهنمل عبدالقدیر « بُرّان » که ایشان از سال ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۴ خورشیدی به عنوان رییس تحصیلات عالی در بدخشان خدمت کردند،  پوهنیار عبدالقدیر« مهان»  به سمت  ریاست این نهاد علمی گماشته شدند.

 آقای « مهان » ازسال ۱۳۸۴ خورشیدی تا آغاز سال ۱۳۹۱ یک دوره ی طولانی، ریاست موسسه ی تحصیلات عالی بدخشان را به دوش گرفتند.

 کار های مهم و عمده ی که در مدت زمان کاری آقای مهان صورت گرفته است، در ذیل می خوانیم:

  •  تثبیت و در اختیار گرفتن ۵۰ جریب زمین  در دشت شهدا که درحال حاضر ساختمان پوهنتون  درآن اعمارشده است؛
  • ایجاد چهار پوهنحـــــــــــــــی  ( تعلیم و تربیه، ادبیات و علوم بشری،  زراعت و اقتصاد )؛
  • اده سازی ۷۲ باب غرفه ی درســی؛
  • ایجاد لیلیه نـــــسوان ( خوابـــــگاه بانــــــــوان) در حویلی های کرایی؛
  • اعمار دیوار اطراف پوهنتون واقع دشت شهدا؛
  • جلب و جذب دست کم ۳۴ تن اعضای کادرعلمی؛
  • ایجاد روابط علمی با سه پوهنتون تاجیکستان.

پوهنمل دکتر خسرو نظری سومین رییس موسسه­ی تحصیلات عالی و نخستین رییس پوهنتون بدخشان

اما مردم بدخشان، ورودِ پوهنمل دکتر  خسرو « نظری »  را که ایشان درآغاز سال ۱۳۹۱  به سمت رییس  موسسه ی تحصیلات عالی بدخشان و در سال ۱۳۹۲ بعد از ارتقای موسسه ی مذکور به پوهنتون،  به عنوان رییس پوهنتون این ولایت در بست اول، تقرر حاصل نمودند،  دوره یی خوانده اند:  پربار، پرتحرک و پر دست آورد؛ زیرا تا اکنون (۱۳۹۶) که ششمین سال کاری آقای « نظری » است، کار هایی محمود و ستوده ای در پوهنتون بدخشان صورت گرفته که مقبول و معقول مردم این ولایت واقع شده است.

هرچند مدت ۶ سال می شود که آقای « نظری» به عنوان رییس پوهنتون بدخشان  در رأس این اداره قرار گرفته است؛ اما از بابت دست آوردها  و ابتکارات، هیچ کدام از رؤسای پیشین  با وی قابل مقایسه و سنجش نیستند، از این لحاظ  درخور ذکر است که با  گام نهادن  ایشان به این حوزه ی علمی،  سیمای فزیکی و معنایی پوهنتون بدخشان  به یک باره گی عوض شده و این نهاد اکادمیک، شاهد تحول عمیق  و انقلاب ژرفی در شوؤن مختلف خود گردیده است.  

پوهنمل دکتر خسرو« نظری » که  جوان ترین رییس پوهنتون ولایت بدخشان، از آغاز زایش و مولود این نهاد تا اکنون بوده است،  بربنیاد تلاش ها و کوشش های پی گیرانه اش ، پوهنتون بدخشان گواهِ دگرگونی هایی بی پیشینه ای در ساحات مختلف علمی، اداری، انکشافی و زیر بنایی بوده است. به هرزاویه و گوشه یی که در محوطه  و صحن پوهنتون نگریسته  شود، همه شهادت به تغییرات مثبت و تحول بزرگ و  صعودی این نهاد می دهند.

با  گام نهادن پوهنمل دکتر خسرو « نظری » به این حیطه علمی،  ساختار تشکیلاتی این نهاد  در بخش های کادری و اداری  با ملاک های امروزی نهاده و نهادینه شده و به شتاب،  در انقلاب و تطور است.  ازسوی دیگر،  در بخش ساخت و ساز و اعمار ساختمان ها و تأسیسات، این نهاد خیلی متحول شده و صاحب پیکر منظم و منسجم گردیده است.

اکنون مهم ترین تغییرات و تحولاتی را که پوهنتون بدخشان با حضور پوهنمل دکتر خسرو

« نظری» شاهد آن بوده است، واضح و روشن می سازیم:

فعالیت ها و دست آورد ها در بخش های علمی و اکادمیک:

  • ایجاد شورای علمی و اخذ منظوری آن از مقام محترم وزارت تحصیلات عالی؛
  •  ایجاد پوهنحی شرعیات؛
  • ایجاد پوهنحی حقوق و علوم سیاسی؛
  • ایجاد پوهنحی علوم اجتماعی؛
  • ایجاد پوهنحی کمپیوتر ساینس؛
  • ایجاد پوهنحی شبانه؛
  • جلب و استخدام نزدیک به صد نفر کادر علمی در پوهنحی های مختلف پوهنتون؛
  • فرستادن نزدیک به  ۶۰ تن اعضای کادر علمی به بورسیه ها در داخل و خارج از کشور جهت تحصیل در مقطع کار شناسی ارشد (
  • ماستری) و دکترا؛
  • ایجاد مجله ی علمی پوهنتون زیر نام « فصلنامه ی علمی ـ تحقیقی پامیر » و ماهنامه پوهنتون  تحت عنوان « دانش­گستر»؛
  • ایجاد ارتباط مؤثر، مفید،  دوامدار  و عقد قرداد ها و پیمان های علمی و اکادمیک با پوهنتون های بزرگِ داخلی و کشور  های
  •  منطقه و فرا منطقه از جمله : تاجیکستان، ایران و  چین؛
  • فعال ساختن مکتب تعلیمات مسلکی و دوامدار پوهنتون بدخشان که شاخه ای از مکتب تعلیمات مسلکی و دوامدار پوهنتون آسیایمیانه می باشد و استادان و دانشجویان این نهاد اکادمیک را زبان انگلیسی،  برنامه های کمپیوتر و مهارت های حساب داری،تدریس می کند؛
  • ایجاد کلینیک حقوقی برای دانشجویان پوهنحی های حقوق و علوم سیاسی و شرعیات،  به همکاری بخش حاکمیت قانون دفتر محترم G. I .Zجهت فراگیری مهارت های حقوقی و قضایی که بعد از فراغت دانشجویان،  برای شان در محاکم و  نهاد های عدلی و قضایی،  خیلی ممد و مفید  تمام می شود؛
  • جلب همکاری های مرکز تحقیقات علمی بین المللی کانادا به کمک پوهنتون آسیای مرکزی بابت  کارها و فعالیت های تحقیقی وپژوهشی در پوهنحی زراعت،
  • جلب همکاری های مادی و معنوی بعضی از مؤسسات  داخلی، جهت چاپ مجله ی علمی پوهنتون زیر نام « فضلنامه ی علمی ـ تحقیقی پامیر»؛
  • افزایش دادن نشست های علمی ـ تحقیقی میان دانشجویان، استادان و سایر فرهنگیان بدخشان در پوهنتون
  • فعال ساختن ویب سایت پوهنتون؛
  • ایجاد کمیته ها در سطح پوهنتون ( کمیته ی فرهنگی، کمیته ی نظارت و ارزیابی از روند تدریس، کمیته ی نظم و نسق، کمیته ی ورزشی، کمیته ی بهداشت و محیط زیست، کمیته ی حمایه یی و مشوره دهی، کمیته ی مبارزه با فساد اداری و کمیته ی بورسیه ها و کمیته ی امتحانات در سطح پوهنتون و پوهنحی ها).

فعالیت ها و دست آورد ها در بخش اداری و ساختار تشکیلاتی:

  • ارتقای بست ریاست پوهنتون از بست درجه دوم به بست درجه اول؛
  • ایجاد و اخذ منظوری معاونت  علمی؛
  • ایجاد و اخذ منظوری معاونت مالی و اداری؛
  • ایجاد و اخذ منظوری معاونت امور محصلان؛
  • افزایش تشکیل کادر علمی از ۳۴ بست به ۱۴۰ بست؛
  • افزایش تشکیل اداری از ۳۹ بست به ۶۰ بست که ایجاد آمریت های اطلاعات، نشرات و روابط عامه، امور محصلان، مدیریت عمومی
  • تکنالوژی معلوماتی، مدیریت عمومی کتابخانه، مدیریت جندر و... از مهمترین هایی این تشکیل می باشد؛
  • افزایش کارکنان خدماتی از ۴۷ بست به ۸۲ بست؛
  • وصل نمودن پوهنتون به شبکه ی فایبر نوری؛
  • ایجاد سایت پلانِ پوهنتون، به کمک بنیاد محترم آقا خان؛
  • بدست آوردن چهار عراده موتر مودل بالا ( یک عراده لندکروزر و سه عراده کاستر جهت انتقال استادان و کارمندان از خانه به محیط کار و عکس آن؛
  • بدست آوردن نزدیک به ۷۰ پایه کمپیوتر، ۳۰ پایه پروژکتور(نور افکن) و یک پایه جنراتور از نهاد های مختلف خیریه و شخصیت های بزرگ و دانش دوست کشور.

فعالیت ها و دست آورد ها در بخش مبارزه با فساد اداری و شفافیت وظیفه یی:

  • ایجاد کمیته ی مبارزه با فساد اداری و کار و پیکار جدی در امر نابودی  فساد و کاغذ پرانی و ایجاد اصلاحات 
  • گسترده در عقد قرار داد ها که میلیون ها افغانی،  نسبت به سال های گذشته،  به نفع نظام چرخیده و به خزینه ای
  • دولت افزود شده است که در دو بخش ذیل به آن می پردازیم:

 بدل اعاشه ی  دانشجویان:

  • مجموع  پول بدل اعاشه ی دانشجویان که دوباره به عواید دولت انتقال شده است، مبلغ  یک میلیون و شش صد و نود و یک هزار و چهار صد و نود و هفت افغانی (۱۶۹۱۴۹۷) می باشد:
  • تحویلی مبلغ  یک صد و چهار هزار و هفت صد و هشتاد و نه ( ۱۰۴۷۸۹ ) افغانی  از پول اضافه حواله شده ی بدل اعاشه ی دانشجویان در سال ۱۳۹۳ خورشیدی به خزانه ای دولت که سند آن موجود است؛
  • تحویلی مبلغ یک صد و هفتاد و چهار هزار و نه صد و هشتاد و هفت ( ۱۷۴۹۸۷) افغانی از پول بدل اعاشه ی دانشجویان به عواید دولت در سال ۱۳۹۴ خورشیدی که سند آن در اداره وجود دارد؛
  • تحویلی مبلغ یک صد و بیست وهشت هزار و شش صد و شصت و چهار ( ۱۲۸۶۶۴) افغانی  پول اضافه حواله شده ی ۱۸تن از دانشجویانِ که  حضور فزیکی نداشته اند، به عواید دولت؛
  • تحویلی دوباره ی مبلغ  یک میلیون و یک صد و هشتاد و شش هزار و  نه صد و سی و نه افغانی ( ۱۱۸۶۹۳۹) به خزانه ای دولت از بابت پول بدل اعاشه ی ۱۷۸ دانشجو که حضور فزیکی نداشتند؛ اما بدل اعاشه ی شان اجرا شده بود؛
  • همچنان واپس دهی مبلغ نود و شش هزار و یک صد و بیست و هفت افغانی ( ۹۶۱۲۷) از درک پول بدل اعاشه ی دانشجویان به خزانه ی حکومت.

      قرار داد های مواد اعاشه یی دانشجویان:

  • از سال ۱۳۹۱ بدینسو از بابت قرار داد های مواد اعاشوی دانشجویان، مبلغ نه  میلیون و نه صد و هفتاد هزار ( ۹۹۷۰۰۰۰۰ ) افغانی به خزانه ی دولت نفع رسیده است که در ذیل به  وضاحت و روشنی معلومات می دهیم:
  • از اثر تجدید نظر در یک قلم مواد اعاشوی دانشجویان در سال ۱۳۹۱ مبلغ
  • ( ۴۷۰۰۰۰ ) افغانی به خزانه ی دولت نفع رسیده است؛
  • از اثر عقد قرار داد مواد اعاشوی دانشجویان در سال ۱۳۹۲ مبلغ دو میلیون و شش صد هزار افغانی ( ۲۶۰۰۰۰۰) به خزانه ی دولت، نفع واقع شده است؛
  • از اثر قرار داد مواد اعاشوی و نان خشک دانشجویان لیلیه ( خوابگاه )،  در سال ۱۳۹۵ در مقایسه به سال ۱۳۹۴،  مبلغ یک میلیون و هفت صد هزار( ۱۷۰۰۰۰۰) افغانی به خزانه ی حکومت نفع شده است؛
  • ·از اثر قرار داد مواد اعاشوی دانشجویان در سال ۱۳۹۶ در مقایسه با سال ۱۳۹۵ مبلغ  پنج میلیون و دو صد هزار (۵۲۰۰۰۰۰۰) افغانی به خزانه ی دولت، نفع صورت گرفته است.

فعالیت ها و دست آوردها در بخش اعمار، ساخت و ساز و انکشافات زیربنایی

  • اعمار ساختمان لیلیه نسوان ( خوابگاه بانوان) به بهای نزدیک به یک میلیون دالر به همکاری کشور آلمان توسط موسسه  محترم (G. I. Z
  • اعمار تعمیر تدریسی پوهنحی زراعت و اعمار طعام خانه ی لیلیه ی ذکور ( خوابگاه پسران) به هزینه ی یک میلیون دالر از طرف دفتر محترم آقا خان؛
  • اعمار تعمیر تدریسی در سه منزل و اعمار تعمیر ادیتوریم در یک منزل با تمام تجهیزات آن از بودجه ی انکشافی وزارت  تحصیلات عالی به هزینه ی چهل و چهار میلیون افغانی؛
  • اعمار تعمیر تدریسی در سه منزل از بودجه ی انکشافی وزارت تحصیلات عالی به هزینه ی چهل و چهار ملیون افغانی؛
  • بدست آوردن بخشی از تأسیسات آلمانی ها واقع در میدان هوایی در ساحه ی ۲۵ جریب زمین به هزینه ای ده میلیون دالر که هم اکنون پوهنحی های حقوق و علوم سیاسی و شرعیات در آن جا فعالیت می کنند؛
  • اعمار تشناب های عصری و ترمیم و رنگمالی تعمیر اداری واقع شهر جدید به ارزش یک صد هزار ( ۱۰۰۰۰۰) افغانی از بودجه ی انکشافی وزارت تحصیلات عالی کشور؛
  • حفر یک حلقه چاه عمیق از بودجه ی عادی وزارت تحصیلات عالی به ارزش پنج صد هزار ( ۵۰۰۰۰۰) افغانی؛
  • اعمار تشناب های عصری در محوطه ی پوهنتون واقع دشت شهدا، لیلیه ی نسوان در شهر جدید و در محوطه ی پوهنحی  تعلیم  و تربیه واقع شهر کهنه به ارزش یک لک و پنجاه هزار ( ۱۵۰۰۰۰) دالر؛
  • اعمار تعمیر کتاب خانه ی پوهنتون  در سه منزل از بودجه ی انکشافی وزارت تحصیلات عالی به هزینه ی سی و سه (۳۳۰۰۰۰) میلیون افغانی؛
  •  مسدود ساختن چهار طرف ۵۶ جریب زمین پوهنتون واقع دشت شهدا با سیم خار دار به هزینه ای پنج صد هزار ( ۵۰۰۰۰۰ ) افغانی از بودجه ی وزارت تحصیلات عالی؛
  • اعمار یک محراب مسجد در محوطه ی پوهنتون واقع دشت شهدا به همکاری مالی الحاج جاوید « ابراهیمی » یک تن از شهروندان بدخشان؛
  • اعمار یک محراب مسجد با تمام تجهیزات آن  در دو منزل،  برای دانشجویان پسر و دختر، به همکاری مالی بانوی نجیب و  رسالتمند کشور الحاج بی بی ظاهره « ربانی» همسر پروفیسور برهان الدین « ربانی»  رییس جمهوری اسبق و شهید صلح کشور.

فعالیت ها و دست آورد ها در بخش دانشجویان:

  •  مجموع دانشجویان در سال ۱۳۹۱ به ۱۹۳۱ نفر می رسید؛ اما در سال ۱۳۹۶ به ۵۱۴۱ تن می رسد؛
  • جذب دانشجویان در سال ۱۳۹۱ به ۱۰۷۵ نفر می رسید؛ اما در سال ۱۳۹۲ به ۲۲۲۵ تن رسید و در سال ۱۳۹۷ این نهاد علمی ظرفیت پذیرش نزدیک به ۳۰۰۰ هزار دانشجو را دارد.
  •  پوهنتون بدخشان در سال ۱۳۹۱ فقط ۱۴۵ نفر فارغ داده است؛ اما در سال ۱۳۹۶ فارغان این نهاد اکادمیک به ۱۰۲۰ نفر می رسید.

 فعالیت ها و دست آورد ها در بخش بهداشت و محیط زیست:  

  •  ایجاد کمیته ی بهداشت و محیط زیست  برای پاکی و نظیف نگه داشتن تعمیر های تدریسی و محوطه ی پوهنتون و اطراف آن؛
  •  توزیع سی هزار (۳۰۰۰ ) اصله درخت از باغ پوهنتون برای نهاد های مختلف دولتی و غیر دولتی جهت ایجاد یک محیط سبز و به دور از آلودگی؛
  •  ایجاد و احداث پارک های سبز و زینتی در محوطه ی پوهنتون  به همت والای کارمندان و کارکنان زحمت کش و پر تلاش پوهنتون؛

  •         ساخت و ساز گلخانه های زیبا و جمیل در محوطه ی پوهنتون به همکاری استادان و دانشجویان پوهنحی زراعت و کارکنان خدماتی؛

  • ایجاد فارم کوچک مالداری در پوهنحی زراعت پوهنتون .

در آخر از پوهنمل عبدالقدیر « بُرّان» و پوهنیار عبدالقدیر « مهان» رؤسای پیشین موسسه ی تحصیلات عالی بدخشان، بویژه از  از مرد ابتکار و عمل،  پوهنمل دکتر خسرو« نظری»  اظهار سپاس و قدر دانی فراوان  می کنیم  که واقعا در راستای رشد مادی و معنوی پوهنتون بدخشان،  زحمت و  تلاش زیاد نموده اند.

به یقین و بی  شک،  دوره ای کاری دکتر خسرو « نظری» از دوره های طلایی پوهنتون  بدخشان بوده و در این دوره، پوهنتون از نگاه  فزیکی و معنوی،  رشد قابل ملاحظه و قابل ملموسی داشته است.

دکتر نظری، این دست آورد ها را مرهون لطف خداوند علیم، همکاری های وزارت تحصیلات عالی و کمک های بدون قید و شرط شهروندان با فرهنگ بدخشان می داند.

دکتر خسرو « نظری» برای هم وطنان اش وعده می سپارد که در راستای بهبود وضعیت پوهنتون، از هیچ نوع سعی و تلاش دریغ نمی ورزد و به کار و پیکارش در جهت هر چه بهتر شدن چهره ی فزیکی و معنایی پوهنتون،  همچنان ادامه می دهد.

آقای نظری می گوید که  بزرگترین آرزویش تأمین صلح  دوامدار در کشور و بلند رفتن سطح دانش شهروندان افغانستان می باشد.

از بارگاه خداوند حکیم برای این مرد فرزام و فرزانه، توفیق مزید و قوت بیشتر تمنا داریم، تا به اهداف شان برسند و در راستای خدمت گزاری برای کشور شان، بیشتر از پیش، گام بردارند.

تهیه و ترتیب:  آمریت اطلاعات، نشرات و روابط عامه

 

مسوول تحلیل، ترتیب ونوشته ها:           مسوول طرح، دیزاین و درج اطلاعات

      صلاح الدین " قاری زاده "              بحرالدین " حنیف "   ناجیه "فروغ"